Kiedy pożyczka dla spółki zależnej staje się problematyczna?

Nowo utworzona spółka może być zazwyczaj finansowana wyłącznie z kapitału zakładowego lub dodatkowo również z pożyczek od udziałowców. Z punktu widzenia spółki dominującej, utworzenie spółki zależnej z dużym kapitałem zakładowym jest powszechnie uważane za inwestycję i z tego oraz innych powodów zazwyczaj nie jest preferowaną opcją. Utworzenie spółki zależnej z bardziej skromnym kapitałem zakładowym i finansowanie jej pożyczkami od udziałowców wydaje się zwykle bardziej elastycznym rozwiązaniem na początek. W zależności od rozwoju biznesu pożyczka może być spłacona wcześniej lub później, a odsetki mogą być traktowane jako koszt podlegający odliczeniu. Ale co jeśli biznes rozwija się powoli, a pożyczka staje się bardziej stałym elementem niż tymczasowym rozwiązaniem. Chociaż za obopólną zgodą pożyczka może być przedłużona na czas nieokreślony, z punktu widzenia spółki dominującej może to z czasem stać się problematyczne. Szczególnie jeśli audytorzy zakwestionują taką pożyczkę jako kapitał własny, może być konieczny odpis.

Zamiana długu na kapitał jako rozwiązanie.

Naturalnym rozwiązaniem tego problemu jest zamiana długu na kapitał. Poprzez tę operację zwiększamy kapitał zakładowy spółki w zamian za wkład kapitałowy w formie wierzytelności wynikającej z pożyczki. Kwota pożyczki staje się kapitałem zakładowym, a pozycja pożyczki znika z ksiąg rachunkowych. Chociaż taka konwersja jest stosunkowo prostą operacją składającą się z uchwały udziałowców i rejestracji w rejestrze przedsiębiorców, konsekwencje podatkowe dla zaangażowanych stron mogą być poważne.

Rozróżnienie między kapitałem a odsetkami.

Celem operacji zamiany długu na kapitał jest przekształcenie całej pozycji pożyczki w kapitał zakładowy. Zazwyczaj obejmuje to kapitał i odsetki (również skapitalizowane koszty). Polskie prawo przewiduje różne traktowanie podatkowe tych dwóch składników.

Dochód podlegający opodatkowaniu dla udziałowca.

Co do zasady, nabycie udziałów za wkład niepieniężny generuje dochód podlegający opodatkowaniu dla nabywcy nowych udziałów. Dochód ten jest równy wartości nominalnej udziałów. Możliwe jest jednak odliczenie kwoty kapitału pożyczki od tego dochodu jako koszt podlegający odliczeniu (art. 15 pkt 1j lit. 2a CIT). Muszą być spełnione dwa warunki:

• prawo do odliczenia kosztów jest ograniczone do wartości pożyczki przekazanej na rachunek bankowy spółki. Oznacza to, że prawo do odliczenia nie dotyczy odsetek i skapitalizowanych odsetek;
• kwota pożyczki musi być przekazana na rachunek bankowy spółki przez ten sam podmiot, który uzyskuje nowe udziały. Oznacza to, że odliczenie kwoty kapitału od dochodu podlegającego opodatkowaniu nie ma zastosowania w sytuacjach, gdy pożyczka była przedmiotem umowy cesji.

Udziałowiec będący podmiotem zagranicznym.

W przypadku udziałowców zagranicznych, potencjalne opodatkowanie dochodu z zamiany długu na kapitał musi uwzględniać zasady umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. W typowej umowie taki dochód może być opodatkowany tylko w państwie, w którym osoba przekazująca majątek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę – miejscu zamieszkania zagranicznego udziałowca. Z tego powodu ograniczenia w odliczeniu kwoty kapitału pożyczki od dochodu, jak opisano w punkcie powyżej, nie będą miały zastosowania w typowym scenariuszu z zagranicznym udziałowcem.

Konwersja odsetek.

Konwersja odsetek i skapitalizowanych odsetek na kapitał zakładowy ma inne konsekwencje podatkowe. Zgodnie z polskim prawem, wypłata odsetek spółce zagranicznej podlega podatkowi u źródła w wysokości 20% (zgodnie z art. 21 pkt 1 lit. 1 CIT). Pomimo faktu, że nie ma faktycznej „wypłaty” odsetek, zamiana długu na kapitał podlega temu podatkowi u źródła w Polsce. Wynika to z dwóch okoliczności. Po pierwsze, artykuł 26 pkt 7 polskiej CIT stanowi, że „wypłata” oznacza wykonanie zobowiązania w jakiejkolwiek formie, w tym poprzez wypłatę, potrącenie lub kapitalizację odsetek. Po drugie, termin „wypłata” w oparciu o modelową umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania powinien być rozumiany szeroko, zgodnie z wytycznymi Komentarza do Modelowej Konwencji Podatkowej OECD. W niniejszym przypadku odsetki są przekształcane w udziały, co jest równoznaczne z „wypłatą”.

Polska stawka podatku u źródła od odsetek dla nierezydentów wynosi 20%. Stawka ta jest zazwyczaj obniżana przez umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

 

Kluczowe wnioski

• Zamiana długu na kapitał to praktyczne rozwiązanie przekształcenia niespłaconej pożyczki od udziałowca w kapitał zakładowy.
• Polskie prawo podatkowe przewiduje różne zasady opodatkowania kwoty kapitału i odsetek.
• Konwersja kwoty kapitału pożyczki może być neutralna podatkowo dla udziałowca, pod warunkiem że kwota pożyczki została wpłacona do spółki przez tego samego udziałowca.
• Odsetki i skapitalizowane odsetki podlegają podatkowi u źródła w wysokości 20%. Stawka podatku może być obniżona na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Autor: